PatrolPH

Sonaserye 2021: Pilipinas nananalo ba sa 'war on drugs?'

Mike Navallo, ABS-CBN News

Posted at Jul 16 2021 11:12 PM

Watch more on iWantTFC

Inaresto nang madaling araw at napatay sa loob mismo ng Pasay Police Station noong Hulyo 7, 2016 ang mag-amang sina Renato at Jaypee Bertes, ilang araw matapos maupo sa puwesto si Pangulong Rodrigo Duterte - na kaagad na naglunsad ng kampanya niyang "war on drugs."

Inakusahang tulak ng droga si Jaypee at nadamay lang umano ang amang si Renato na ayaw iwanan ang anak. 

Lumabas sa pagsusuri ng Commission on Human Rights (CHR) na binugbog ang dalawa bago barilin. 

"Kitang-kita e, andami niyang tama. Andami niyang pasa. Kung makikita niyo itsura ng asawa ko, grabe. Grabe 'yung ginawa nila. Hindi manlalaban asawa ko nang ganu'n," ayon sa asawa ng isa sa mga napatay. 

Nagkaroon ng imbestigasyon sa Senado at sinampahan ng kasong murder sina PO2 Alipio Balo at PO1 Michael Tomas. 

Naglabas ng arrest warrant noong 2017 pero hanggang ngayon, hindi pa nahuhuli ang dalawang pulis. 

Kung matapang naman ang misis ni Jaypee noon ay iba na ngayong nangangamba siya para sa mga anak, lalo't nakakasalubong niya minsan ang isa sa mga suspek. 

Pitong taong gulang ang kaniyang panganay habang ang kaniyang ipinagbubuntis noon, limang taon na. 

Kaya naman hindi na nagugulat si Joel Sarmenta, dating taga-CHR, kung panghinaan man ng loob ang mga kaanak ng mga biktima ng drug war. 

"'Yun ang masakit. Talaga bang gumagana 'yung justice system?" ani Sarmenta, na nagtuturo at tumutulong sa mga pamilyang biktima ng extrajudicial killings. 

Ayon sa CHR, 14 lang sa higit 3,000 reklamong inaksiyunan nila ang umabot sa korte. 

Pero sa tala ng Philippine National Police Internal Affairs Service, sa higit 6,000 iniimbestigahan nilang napapatay na mga suspek ay may 61 kaso silang nakitaan ng administrative liability. 

Ito ngayon ay bahagi ng drug war review ng Department of Justice na ipinangako ni Justice Secretary Menardo Guevarra sa United Nations Human Rights Council. 

"'Yung mga relatives mismo o mga kapitbahay o sinumang testigo na nakakita, walang fina-file na complaint. Kung meron man, konti lang sila. 'Yung PNP mismo ay hindi rin nagsasampa ng kaukulang demanda," ani Guevarra. 

Sagot naman ni PNP chief Guillermo Eleazar: "Most of the cases natin kasi, uncooperative 'yung mga relatives of the victims. Nananawagan tayo na kailangan natin imbestigahan and in the investigation, we need the cooperation of all the concerned dito."

Pero hindi kumbinsido rito ang Human Rights Watch. 

"There’s a climate of fear na umiiral sa mga komunidad," ani HRW Senior Philippines Researcher Carlos Conde. 

Ang kakayahan at kagustuhan ng gobyerno ng Pilipinas na imbestigahan at litisin ang mga sangkot sa mga pagpatay kaugnay ng drug war ang isa sa mga tintitingnan ngayon ng International Criminal Court (ICC) para makapagpasya kung tuluyan na ngang magbubukas ng imbestigasyon ang Pilipinas, kabilang ang mga kaso ng mga Bertes. 

Kasama na rin sa tinitingnan ang pahayag ni Duterte na nag-uudyok sa mga patayan at nangangakong poprotektahan ang mga pulis. 

Taon-taon ding nababanggit ni Duterte sa kaniyang SONA ang kampanya laban sa droga. 

Bukas sa imbestigasyon ng ano mang international group ang PNP at DOJ bagama't iginiit ng Malacañang na hindi ito makikipagtulungan sa ICC. 

Pero para kay Eleazar, patunay ang Bertes case na gumagana ang sistema ng hustisya ng bansa dahil nakarating ito sa korte. 

Maraming buhay na ang nawala at maraming mga anak ang nawalan ng magulang sa ngalan ng giyera kontra droga. Sa huling taon ng Pangulo sa puwesto, nagpapatuloy ang paghingi ng hustisya sa mga nawalan ng mga mahal sa buhay nang dahil sa droga. 

"Kung sila ay namatay because of legitimate operation dahil kung hindi sila namatay, e pulis 'yung namatay dito, then that’s the cost na talagang ating pinagsakripisyuhan," ani Eleazar. 

Tingin naman ni Conde na hindi pa nananalo ang Pilipinas sa drug war. 

"I don’t think we are. I think the government has misused the drug war for political ends," aniya. 

— Ulat ni Mike Navallo, ABS-CBN News

Bisitahin ang Patrol.PH para sa iba pang mga balita.